Giai Đoạn Đậu Trái Non – Phân Chia Tế Bào: Cách Bón Phân Giúp Hạn Chế Rụng Trái, Tăng Kích Thước Trái

Sau khi quá trình thụ phấn và thụ tinh hoàn tất, cây bước sang giai đoạn đậu trái non. Đây là thời kỳ diễn ra quá trình phân chia tế bào, đặt nền tảng quyết định số lượng tế bào của trái. Mặc dù kích thước trái trong giai đoạn này tăng rất chậm và gần như không có nhiều thay đổi rõ rệt bằng mắt thường, nhưng đây lại là giai đoạn quyết định tiềm năng phát triển kích thước và năng suất của trái ở các giai đoạn sau.

Trong vài ngày đến vài tuần đầu sau khi đậu trái, cây vẫn phải thích nghi với sự thay đổi rất lớn về nhu cầu dinh dưỡng. Nếu chăm sóc không hợp lý, đặc biệt là bón phân quá sớm hoặc cung cấp dinh dưỡng mất cân đối, cây rất dễ xảy ra hiện tượng rụng trái sinh lý. Vì vậy, việc quản lý dinh dưỡng ở giai đoạn này cần được thực hiện thận trọng nhằm giúp trái vượt qua giai đoạn nhạy cảm trước khi bước vào thời kỳ phát triển mạnh.

1. Nguyên lý dinh dưỡng trong giai đoạn đậu trái non

Nguyên tắc quan trọng nhất trong giai đoạn đậu trái non là không nên cung cấp quá nhiều dinh dưỡng ngay sau khi cây vừa đậu trái. Khi cây vừa hoàn thành quá trình thụ tinh, trái non còn rất yếu và chưa có khả năng hấp thu lượng dinh dưỡng lớn. Nếu bón phân quá nhiều, đặc biệt là bón qua gốc, cây có thể bị mất cân bằng sinh lý, làm tăng nguy cơ rụng trái non.

Mục tiêu trong giai đoạn này là để trái phát triển tự nhiên, vượt qua giai đoạn rụng sinh lý ban đầu trước khi tăng cường dinh dưỡng cho quá trình phát triển kích thước sau này.

Ở thời kỳ phân chia tế bào, Lân (P) là nguyên tố cần được ưu tiên cao hơn một chút so với Đạm và Kali. Lân tham gia trực tiếp vào quá trình tạo năng lượng và phân chia tế bào, giúp hình thành nhiều tế bào mới, đồng thời góp phần giảm áp lực rụng trái non.

Bên cạnh đó, cây vẫn cần đầy đủ cả ba nguyên tố đa lượng gồm Đạm (N), Lân (P) và Kali (K). Tuy nhiên, lượng Đạm cần được giảm xuống, không nên để hàm lượng Đạm cao hơn Kali. Tùy điều kiện cụ thể, Lân có thể ở mức tương đương hoặc cao hơn cả Đạm và Kali nhằm hỗ trợ tốt nhất cho quá trình hình thành tế bào mới của trái.

2. Đặc thù trên cây ăn trái

Trong các nhóm cây trồng, cây ăn trái là nhóm có giai đoạn đậu trái non nhạy cảm nhất. Chỉ cần một sai sót nhỏ trong quá trình chăm sóc cũng có thể làm tỷ lệ rụng trái tăng rất cao.

Không nên bón phân ngay sau khi đậu trái

Trong khoảng một tuần đầu sau khi đậu trái, không nên bón phân qua gốc. Đây là khuyến cáo rất quan trọng vì bộ rễ và hệ thống sinh lý của cây đang điều chỉnh để thích nghi với sự xuất hiện của trái non.

Nếu thực hiện các thao tác không phù hợp trong thời điểm này, cây rất dễ bị sốc sinh lý, làm tăng nhanh hàm lượng hormone ABA (Axit Abscisic). Đây là loại hormone có vai trò kích hoạt phản ứng tự vệ của cây, trong đó có hiện tượng loại bỏ bớt trái non nhằm giảm áp lực tiêu hao dinh dưỡng. Kết quả là tỷ lệ rụng trái có thể tăng rất mạnh.

Trong khoảng 4–6 tuần đầu, trái phát triển tương đối chậm và nhu cầu dinh dưỡng chưa cao. Phần lớn dinh dưỡng phục vụ giai đoạn này vẫn được cây huy động từ nguồn dự trữ có sẵn trong thân, lá và đất.

Nếu cần bổ sung dinh dưỡng, nên ưu tiên sử dụng phân bón lá hòa tan ở nồng độ thấp, phun trực tiếp lên lá và trái non để cây hấp thu từ từ thay vì bón lượng lớn qua bộ rễ.

Trường hợp cây có áp lực rụng trái cao

Trong mùa mưa hoặc khi cây phát triển quá nhiều cơi đọt, hiện tượng cạnh tranh dinh dưỡng giữa đọt và trái thường diễn ra rất mạnh.

Khi đó, phần lớn dinh dưỡng được ưu tiên vận chuyển lên nuôi đọt non, khiến trái non thiếu dinh dưỡng và dễ rụng.

Ngược lại, nếu sử dụng quá nhiều Kali nhằm ức chế hoàn toàn sự phát triển của đọt, cây cũng có thể làm chậm quá trình lớn của trái, thậm chí ảnh hưởng đến tỷ lệ giữ trái.

Giải pháp phù hợp là sử dụng các công thức NPK có hàm lượng Kali cao như:

• NPK 12-11-18
• NPK 12-12-17
• NPK 15-5-27

Các công thức này giúp hạn chế tốc độ phát triển của cơi đọt nhưng vẫn duy trì được sự cân bằng sinh trưởng của cây. Ngoài ra, Kali còn giúp điều hòa áp suất thẩm thấu trong điều kiện mùa mưa, hạn chế hiện tượng cây hút nước quá mức – một trong những nguyên nhân làm tăng tỷ lệ rụng trái non.

Trường hợp cây phát triển ổn định

Nếu sau khoảng 7–15 ngày kể từ khi đậu trái, cây không có biểu hiện rụng trái nhiều và sinh trưởng cân bằng, có thể bắt đầu tăng cường dinh dưỡng để thúc đẩy sự phát triển của trái.

Trong trường hợp này, nên sử dụng NPK cân bằng với ba hàm lượng bằng nhau để cây vừa tiếp tục nuôi trái, vừa phát triển bộ lá và cơi đọt ở mức hợp lý.

Không nên tiếp tục duy trì hàm lượng Kali quá cao vì sẽ làm giảm tốc độ lớn của trái.

Phân bón lá cho cây ăn trái

Ở giai đoạn đầu sau khi đậu trái, NPK hòa tan 15-30-15 được xem là một trong những công thức phù hợp nhất. Hàm lượng Lân cao giúp thúc đẩy quá trình phân chia tế bào, hỗ trợ phát triển trái non và góp phần hạn chế rụng trái.

Có thể pha với liều khoảng 25 g cho mỗi bình 25 lít nước, sau đó phun trực tiếp lên trái non và phủ đều toàn bộ tán lá.

Ngoài ra, có thể kết hợp hoặc luân phiên sử dụng Amino Acid với liều khoảng 1 ml/lít nước nhằm tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và giúp cây phục hồi nhanh sau giai đoạn đậu trái.

Tùy từng loại cây, nhà vườn cũng có thể luân phiên bổ sung GA3, NAA cùng các nguyên tố trung lượng và vi lượng để nâng cao khả năng giữ trái và thúc đẩy sự phát triển đồng đều của trái non.

3. Đặc thù trên cây công nghiệp

So với cây ăn trái, cây công nghiệp thường có tỷ lệ rụng trái thấp hơn và thời gian phát triển trái kéo dài hơn.

Trong giai đoạn này, cây vẫn tiếp tục phát triển chậm nhưng ổn định, vì vậy nhu cầu dinh dưỡng không thay đổi quá lớn so với giai đoạn ra hoa.

Giải pháp phổ biến là sử dụng NPK cân bằng như:

• NPK 15-15-15
• NPK 16-16-16
• NPK 17-17-17
• NPK 18-18-18

Ngoài ra, có thể lựa chọn các công thức NPK có Kali cao kết hợp với Canxi Nitrat (Calcinitrate) để bổ sung thêm nguồn Đạm Nitrat, tạo tỷ lệ dinh dưỡng Đạm : Lân : Kali khoảng 2 : 1 : 2, giúp cây vừa nuôi trái vừa duy trì sự phát triển của cành và lá.

Đối với phân bón lá, những lần phun đầu tiên có thể sử dụng NPK 15-30-15, sau đó chuyển dần sang các công thức cân bằng hoặc luân phiên với Amino Acid nhằm duy trì khả năng sinh trưởng ổn định của cây.

4. Đặc thù trên rau màu

Các loại rau màu, đặc biệt là rau ăn trái, rất nhạy cảm với điều kiện ngoại cảnh như mưa kéo dài, thiếu ánh sáng hoặc nắng nóng gay gắt. Những yếu tố này đều có thể làm tăng tỷ lệ rụng trái non.

Trong giai đoạn này, mục tiêu quan trọng là không để cây phát triển cơi đọt quá mạnh so với tốc độ phát triển của trái.

Tuy nhiên, cũng không nên chặn hoàn toàn sự phát triển của đọt vì đối với rau màu, cơi đọt mới sẽ tiếp tục hình thành lá mới, hoa mới và trái mới, đồng thời tạo ra nguồn quang hợp nuôi các lứa trái tiếp theo.

Nếu cây sinh trưởng quá sung, có thể chuyển sang sử dụng NPK có Kali cao trong một lần bón hoặc bổ sung Kali qua lá để kiềm chế tốc độ phát triển của đọt.

Về phân bón gốc, có thể sử dụng NPK cân bằng hoặc các công thức như 20-20-15, trong đó Đạm và Lân cao hơn Kali một chút nếu cây vẫn đang đồng thời phát triển đọt, hoa và trái.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không nên sử dụng các công thức này khi cây đang quá sung, vì có thể làm giảm khả năng ra hoa, giảm tỷ lệ đậu trái hoặc làm tăng hiện tượng rụng trái non.

Đối với phân bón lá, có thể sử dụng NPK hòa tan 15-30-15 nhằm vừa thúc đẩy phát triển trái non, vừa kích thích hình thành các mầm hoa mới.

Song song đó, nên phun định kỳ NPK cân bằng 20-20-20 kết hợp với Amino Acid ở mức 1–2 ml/lít nước. Trong điều kiện mùa nắng có thể sử dụng liều cao hơn, còn mùa mưa nên giảm liều để phù hợp với khả năng sinh trưởng của cây.

Đối với các loại rau ăn trái thu hoạch một lần như dưa hấu, vẫn ưu tiên sử dụng các công thức NPK cân bằng nhằm đảm bảo cây đồng thời phát triển bộ lá, cơi đọt và nuôi trái ổn định cho đến khi bước sang giai đoạn tăng nhanh kích thước trái.